Jaren 70, 11e eeuw

In 6578 (1070) werd bij Vsevolod een zoon geboren en hij werd Rostislav genoemd. In datzelfde jaar werd de Heilige Michaelkerk gesticht in het klooster van Vsevolod.

In 6579 (1071) voerden de Polovcen strijd bij Rostovec en Nejatin [1] In hetzelfde jaar verjoeg Vseslav Svjatopolk (Izjaslavi¹) uit Polotsk. In dat jaar ook versloeg Jaropolk (Izjaslavi¹) Vseslav bij Goloti¹sk [2]. In die tijd kwam er een waarzegger, bezeten door een duivel; hij kwam naar Kiëv en vertelde aan de mensen dat in het vijfde jaar de Dnepr in omgekeerde richting zou stromen en dat de landen van plaats zouden veranderen, dat het Griekse land de plaats zou innemen van het Russische en het Russische land die van het Griekse en ook de overige landen van plaats zouden veranderen. Onwetenden luisterden naar hem, maar gelovigen lachten en zeiden tot hem: “Een duivel speelt met je, tot je verderf.” Aldus geschiedde ook: op een nacht verdween hij spoorloos.

Want duivels ondermijnen een mens en zetten hem aan tot het kwaad; vervolgens lachen ze hem uit, nadat ze hem in de afgrond van de dood gestort hebben en hem in hun taal hebben leren spre­ken. Daarom zullen wij nu de aanstichtingen en werken van de duivel uiteenzetten.[3]

Toen er eens hongersnood  heerste in het gebied rond Rostov, stonden twee tovenaars uit Jaroslavl op en zeiden: “Wij weten wie de overvloed achterhoudt.” Ze trokken langs de Wolga en waar ze in een nederzetting kwamen, noemden ze de aanzienlijkste vrouwen en zeiden dat deze het koren achterhield, die de honing, een ander de vissen en weer een ander het bontwerk. En de mensen brachten hun zusters, moeders en echtgenotes bij hen. De tovenaars nu sneden hen  in trance tussen hun schouderbladen, namen daaruit  het graan of de vis, en ze doodden vele vrouwen en namen hun bezittingen met zich mee.[4] Ze kwamen aan in Beloozero en er waren 300 andere mensen bij hen. In dezelfde tijd gebeurde het dat Jan, de zoon van Vyšata, namens Svjatoslav (in Beloozero) schatting kwam innen; de inwoners van Beloozero vertelden hem dat twee tovenaars aan de Volga en de Šeksna reeds vele vrouwen gedood hadden en dat ze ook daar waren gekomen. Nadat Jan uitgezocht had van wie de twee tovenaars onderdanen waren en te weten was gekomen dat zij van zijn eigen vorst waren, zond hij de volgende boodschap aan degenen die bij hen waren: “Leveren jullie de twee tovenaars aan mij uit, want het zijn onderdanen van mijn vorst.” Zij echter gehoorzaamden niet. Jan nu was zelf ongewapend en zijn mannen zeiden tegen hem: “Ga niet ongewapend, ze zullen je schande aandoen.” Hij liet toen zijn mannen wapens halen, en vergezeld door zijn gevolg van twaalf man ging hij naar hen in het bos. De andere partij echter stelde zich, gereed voor het gevecht, tegenover hen op. Toen Jan met een bijl naderde, traden van hen drie mannen naar voren, liepen op Jan toe en zeiden: “Zoals je ziet ga je de dood tegemoet, ga dus niet verder.” Nadat deze echter had bevolen hen te doden, liep hij op de overigen toe. Ze stortten zich op Jan en één van hen trof Jan bijna met een bijl. Jan echter wendde de bijl af, sloeg hem met de achterkant ervan en en beval zijn mannen hen neer te houwen. De anderen echter vluchtten het bos in en doodden daar de pope van Jan. Jan ging terug naar Beloozero en zei tegen de inwoners van deze stad: “Als jullie die twee tovenaars niet gevangen nemen, ga ik dit jaar niet bij jullie weg.”[5] De inwoners van Beloozero gingen op weg, namen hen gevan­gen en brachten hen voor Jan. En hij sprak tot het twee­tal: “Waarom hebben jullie zoveel mensen gedood?” Zij dan zeiden: “Zij houden hun voorraden vast, en als we hen opruimen is er overvloed; maar als je dat wilt, halen  we vóór je ogen koren of vis of iets anders te voorschijn.” Jan echter zei: “Dat is waarlijk een leugen; God heeft de mens gemaakt uit aarde, de mens is samengesteld uit botten en aders voor het bloed; er zit niets in hem en niemand weet iets, slechts God alleen weet.” Hierop antwoordde het tweetal: “Wij weten hoe de de mens geschapen is.” Jan vroeg: “Hoe?” Zij zeiden: “Toen God zich baadde en was gaan zweten, heeft hij zich afgeveegd met een bosje stro en dat heeft hij vanuit de hemel naar de aarde geworpen. En Satan kreeg twist met God, wie daaruit de mens zou maken. De duivel heeft de mens gemaakt, maar God heeft zijn ziel daarin gelegd. Daarom gaat, wanneer een mens sterft, zijn lichaam in de aarde en zijn ziel naar God.” Jan sprak tot de twee: “De duivel heeft jullie waarlijk verleid. In welke god ge­loven jullie?” Ze zeiden: “In de antichrist.” Hij vroeg hen: “Waar is hij?” Zij antwoordden: “Hij zit in de afgrond.” Jan nu zei tot hen: “Wat is dat voor een god, die in de afgrond zit? Dat is de duivel, maar God is in de hemel, zittend op een troon, geprezen door de engelen, die met ontzag voor hem staan en niet naar hem durven opzien. Van deze engelen is hij verstoten die jullie de antichrist noemen. Om zijn hooghartigheid is hij vanuit de hemel in de diepte geworpen en hij verblijft in de afgrond, zoals jullie beiden zeggen, wachtend totdat God vanuit de hemel komt. Deze antichrist zal hij met ketenen boeien en hij zal hem gevangen zetten na hem samen met zijn dienaren en met hen die in hem gelo­ven, gegrepen te heb­ben. Maar jullie twee zullen zowel hier door mij gekweld worden als na de dood daar.” Zij echter zeiden: “De goden zeggen ons dat je ons niets kunt doen.” Hij verklaarde: “De goden liegen tegen jullie.” Het tweetal sprak toen: “Wij zullen voor Svjatoslav moeten verschijnen, maar jij kunt (mag) ons niets doen.” Jan echter liet hen geselen en hun baarden uitrukken.[6] Toen zij waren gegeseld en hun met een tang de baard was uitgerukt, vroeg Jan aan hen: “Wat zeggen de goden tegen jullie?” Zij antwoordden: Dat we voor Svjatoslav moeten verschijnen.” En Jan liet hun een prop in de mond stopppen en hen vastbinden aan de mast van een boot, liet hen in de boot en ging zelf achter hen aan. Ze stopten bij de monding van de Šeksna en Jan zei tegen hen: “Wat zeggen de goden tegen jullie?” Zij nu antwoordden: “Het volgende zeggen de goden tot ons, dat wij door jouw toedoen niet in leven blijven.” Jan sprak tot hen: “Dat hebben de goden jullie naar waarheid verteld.” Zij echter zeiden: “Maar als je ons vrij laat, zal jou veel goeds ge­schieden, als je ons echter doodt, zul je veel ellende en kwaad ondervinden.” Maar hij zei tot hen: “Als ik jullie beiden vrijlaat, zal mij uit naam van God kwaad geschieden; als ik jullie echter dood, zal mij een beloning ten deel vallen.” En Jan sprak tot de bootslui: “Bij wie van jullie is een familielid vermoord door dit tweetal?” Zij antwoordden: “Bij mij de moeder, bij een ander de zus, bij weer een ander verwanten.” Hij nu zei tot hen: “Wreek de uwen.”[7] Zij dan grepen de tovenaars, doodden hen en hin­gen hen op aan een eik. Zo kregen ze van God een rechtvaardige straf. Toen Jan de volgende nacht op weg was naar huis, klom een beer omhoog (in de eik), zette zijn tanden in hen en verslond ze. En zo kwamen op aanstichting van de duivel zij om, die aan anderen de ondergang voorspelden zonder weet te hebben van hun eigen ondergang. Wanneer zij dat hadden geweten, waren ze niet naar die plaats gekomen, waar zij zouden worden gegrepen; en toen ze gegrepen werden, waarom zeiden ze toen: “We zullen niet sterven”, terwijl hij (Jan) van plan was hen te doden. Maar dat is nu juist een duivelse instigatie, want duivels kennen de menselijke gedachten niet, maar ze dringen de mens een gedachte op zonder het geheim van de mens te kennen. Alleen God kent de gedachten van de mens, duivels echter weten niets; want ze zijn onmachtig en onooglijk.

Zo zullen we nu iets zeggen over hun uiterlijk en duistere praktijken. In die tijd, in die jaren, gebeurde het dat een inwoner van Novgorod in het gebied van de ‡uden belandde en bij een tovenaar kwam, omdat hij wilde dat die hem de toekomst zou voorspellen. Die nu begon naar zijn gewoonte de demonen op te roepen naar zijn huis. De man uit Novgorod zat op de drempel van dat huis, de tovenaar lag als versteend en de demon diende hem stoten toe. De tovenaar echter stond op en zei tegen de Novgoroder: “De goden durven niet te komen, want je draagt iets op je waar ze bang voor zijn.” De man herinnerde zich dat hij een kruis droeg, ging naar buiten en legde het buiten het huis. De ander begon opnieuw de demonen aan te roepen. De demonen wierpen hem omver en wilden weten waarom hij (de Novgoroder) was gekomen. Vervolgens vroeg de man uit Novgorod: “Waarom zijn ze bang voor hem, wiens kruis wij dragen?” De ander antwoordde: “Dat is het teken van de hemelse god, die onze goden vrezen.” Hij nu sprak: “Maar hoe zien jullie goden er uit en waar wonen ze?”. De tovenaar zei: “In afgronden; van uiterlijk zijn ze zwart en ze hebben vleu­gels en staarten. Ze stijgen op naar de hemel en luisteren naar jullie goden. Want jullie goden zijn in de hemel. Wanneer iemand van jullie mensen sterft, wordt hij naar de hemel omhoog gedragen, maar wanneer iemand van onze mensen sterft, dan wordt hij naar onze goden in de afgrond gedragen.” Zo is het ook: want zondaars zijn in de hel en hun staan eeuwige kwellingen te wachten, maar de rechtvaardigen wonen in de hemelse woonstede samen met de engelen.

Zo is dan de kracht van de demonen, hun schoonheid en hun onmacht. Hiermee verlokken ze de mensen; ze bevelen hen over de visioenen vertellen, die zich manifesteren bij diegenen die wankel van geloof zijn, bij sommigen in hun droom, bij anderen in hun fantasie, en zo houden dezen zich bezig met tovenarij op ingeving van de duivel. Duivelse toverkunsten komen meer voor bij vrouwen; want in den beginne verleidde de duivel de vrouw en deze de man en evenzo zijn vrouwen in de huidige generaties in de weer met tovenarij, gifmengerij en andere duivelse streken. Maar ook komt het voor dat ongelovige mannen door demonen worden ver­leid, zoals in eerdere generaties. Want ten tijde van de apostelen was er de tovenaar Simon, die met zijn toverkunsten honden als mensen liet praten. Ook kon hij zichzelf veranderen, nu eens in een grijsaard, dan weer in een jongeling, en kon hij iemand anders een andere ge­stalte laten aannemen, in de verbeelding. Zo ook verrichtten Jannes en Jambres door tovenarij wonderen tegen Mozes, maar al spoedig konden zij niet meer tegen Mozes op. Ook Kunop veroorzaakte duivelse zinsbegoocheling zoals lopen over water en andere kunsten, door de duivel verleid, tot verderf van zichzelf en anderen.

Zulk een tovenaar stond op ten tijde van Gleb [8] in Novgorod; hij sprak de mensen toe, terwijl hij zich voordeed als een god, en verleidde velen, bijna de hele stad. Want hij zei dat hij alles van tevoren wist en, het christelijk geloof belasterend, zei hij: “Ik zal de Volchov oversteken ten aanschouwen van allen.” In de stad brak een opstand uit; allen schonken hem hun geloof en wilden de bisschop doden [9]. De bisschop nu nam het kruis op, hulde zich in een kazuifel, stond op en sprak: “Hij die gelooft in de tovenaar, laat hij achter hem gaan staan, maar hij die waarlijk gelooft, laat die bij het kruis gaan staan. En zij verdeelden zich in twee groepen: vorst Gleb en zijn družina stelden zich op bij de bisschop, maar al het volk ging achter de tovenaar staan. En er brak een groot oproer onder hen uit. Gleb stopte zijn bijl onder zijn mantel, ging naar de tovenaar en sprak tot hem: “Weet je dan wat ‘s ochtends zal gebeuren en wat ‘s avonds?” De ander zei: Ik weet alles van tevoren.” Gleb sprak: “Weet je dan wat vandaag met je zal gebeuren?” “Ik zal grote wonderen verrichten”, antwoordde de ander. Gleb nam zijn bijl en hakte op hem in. De tovenaar viel dood neer en het volk ging uiteen. Lichamelijk kwam hij om, maar zijn ziel gaf hij over aan de duivel.

In 6580 (1072) werden de (lichamen van de) heilige martelaren Boris en Gleb overgebracht. De zonen van Jaroslav, Izjaslav, Svjatoslav en Vsevolod, de toenmalige metropoliet Georgi, bisschop Petr van Perejaslav, (bisschop) Michail van Gurgev (Jur’ev), igumen[10] Feodosij van het Holenklooster, igumen Sofronij van het H. Michailklooster, igumen German van het klooster van de Heilige Verlosser en alle overige igumens kwamen bijeen ter gelegenheid van de feestdag [11]. Ze vierden een prachtig feest en brachten de lichamen over naar de nieuwe kerk, welke Izjaslav had gebouwd, en die er ook nu nog staat.[12] En nadat Izjaslav, Svjatoslav en Vsevolod eerst Boris, in een houten kist, hadden opgenomen en op hun schouders hadden getild, droegen ze hem weg. Voorop liepen monniken met kaarsen in hun handen, daarachter diakens met wierookvaten, priesters en achter hen weer bisschoppen met de metropoliet; achteraan liepen de zonen van Jaroslav met de kist. Ze droegen de kist naar de nieuwe kerk en openden deze. De kerk werd vervuld van een aangename, welriekende geur en zij die hiervan getuige waren verheerlijkten god. Ontzetting maakte zich meester van de metropoliet, want hij geloofde niet vast in de twee heiligen; hij viel ter aarde en vroeg om vergeving. Nadat ze zijn (Boris’) stoffelijke resten hadden gekust, legden ze hem in een stenen lijkkist. Vervolgens legden ze Gleb in een stenen lijkkist en zetten die op een slede. De slede trokken ze met touwen voort. Toen ze in de deuropening waren, bleef de kist steken. Ze geboden het volk te roepen: “Heer, heb erbarmen” en toen konden ze hem verder trekken. De overbrenging vond plaats op de tweede dag van de maand mei [13]. Na de viering van de liturgie aten de broers gezamenlijk, ieder met zijn eigen bojaren, in grote onderlinge liefde. In die tijd was ‡udin stadhouder van Vyšgorod en had Lazar’ het gezag over de kerk. Ten slotte ging ieder zijns weegs.

In 6581 (1073) zaaide de duivel tweespalt onder deze broers, de zoons van Jaroslav. In de ontstane twist stonden Svjatoslav en Vsevolod samen tegenover Izjaslav, die Kiëv verliet. Svjatoslav en Vsevolod nu trokken op 22 maart Kiëv binnen en namen de troon in Berestovoje in, waarmee ze de laatste wil van hun vader schonden. Svjatoslav was de aanstichter van de verdrijving van zijn broer, omdat hij meer macht wilde. Want hij had Vsevolod misleid door te beweren: “Izjaslav spant samen met Vseslav en beraamt plannen tegen ons; als we hem niet voor zijn, zal hij ons verdrijven”. En zo zette hij Vsevolod op tegen Izjaslav. Izjaslav nu ging naar de Lechen met veel rijkdommen en zei: “Hiermee zal ik soldaten werven”. Maar de Polen namen hem alles af en verdreven hem uit hun land. En Svjatoslav zetelde in Kiëv na de verdrijving van zijn broer, waarmee hij inging tegen zijn vaders gebod en meer nog tegen dat van God. Want het is een grote zonde het gebod van zijn vader niet te respecteren. Zo vielen de zonen van Cham het land van Seth binnen en vierhonderd jaar later kwam de wraak van God over hen. Want uit de stam van Seth komen de Joden voort die na het volk van Kanaän vernietigd te hebben hun erfdeel en hun land in bezit namen. Later overtrad Ezau het gebod van zijn vader en vond de dood. Want het is niet goed zich meester te maken van andermans erfgoed. In dat jaar werd de Holenkerk gesticht door abt Feodosij en bisschop Michail terwijl metropoliet Georgi op reis was naar Griekenland en Svjatoslav regeerde in Kiëv.

In 6582 (1074) overleed Feodosij, abt van het Holenklooster. We zullen een kort verslag geven van zijn heengaan. Wanneer de vastentijd naderde, placht Feodosij op vastenavond, nadat hij al zijn broeders naar gewoonte gekust had, hen aanwijzingen te geven over hoe zij de vastentijd moesten doorbrengen in nachtelijke en dagelijkse gebeden, en hoe zij zich moesten hoeden voor slechte gedachten en voor duivelse ingevingen. “Want duivels”, zo zei hij, ”fluisteren monniken gedachten in, duivelse verlangens, die hun fantasie doen ontvlammen en daarom schadelijk zijn voor hun gebeden; wanneer zulke gedachten opkomen moeten jullie je ertegen teweerstellen met het kruisteken en de volgende woorden uitspreken: ’Heer Jezus Christus, onze God, ontferm u over ons, amen.’ En bovendien moeten jullie je onthouden van veel eten; door veel eten en mateloos drinken nemen boze aanvechtingen toe en door deze aanvechtingen wordt de zonde veroorzaakt.” “Daarom”, zo sprak hij, “moeten jullie je verzetten tegen de invloed van duivels en hun listen, waken voor luiheid en veel slaap, wakker zijn voor de koorzang, voor de overlevering der vaderen en voor de lezing van de Schrift. Ook past het monniken de psalmen van David op de lippen te hebben en hiermee de duivelse moedeloosheid te verjagen. Verder moeten alle jongeren liefde koesteren voor de ouderen en onderdanigheid en gehoorzaamheid aan hen betonen; de ouderen past het liefde te koesteren voor de jongeren, hen te vermanen en een voorbeeld te zijn door zelfbeheersing, waakzaamheid, arbeid en nederigheid om zo de jongeren de weg te wijzen, hen te troosten en in deze zin de vastentijd door te brengen.” En verder zei hij: “God heeft ons deze veertig dagen gegeven voor het zuiveren van de ziel; want dit is een tiende van het jaar, aan God gegeven: er gaan immers 365 dagen in een jaar en van deze dagen geven we iedere tiende dag als tiende aan God, wat neerkomt op een veertigdaagse vasten. Nadat de ziel in deze periode gezuiverd is, viert hij opgewekt de opstanding van de Heer, zich verheugend in God. Want de vastentijd zuivert de geest van de mens. Het vasten was al bij het begin in beelden getoond: eerst aan Adam, opdat hij niet van de ene boom zou eten; nadat Mozes veertig dagen had gevast, werd hij waardig bevonden de wet te ontvangen op de berg Sinaï, en hij zag Gods heerlijkheid; tijdens een vastenperiode werd Samuel door zijn moeder gebaard; door te vasten werden de inwoners van Ninivé verlost van Gods toorn; door te vasten werd Daniël waardig geacht een groot visioen te krijgen; na gevast te hebben werd Elia ten hemel opgenomen om hemels voedsel te ontvangen; door te vasten deden drie profeten de kracht van het vuur teniet; ook de Heer vastte veertig dagen en bepaalde voor ons hiermee de vastentijd; door te vasten roeiden de apostelen de lering van de duivel uit; door te vasten manifesteerden onze vaderen zich als fakkels in de wereld, die ook na hun dood nog stralen door het tonen van hun grote werken en hun zelfbeheersing, zoals de grote Antonius, Euthymius, Savva en andere vaderen die wij navolgen.” En nadat hij zijn broeders aldus had geleerd, kuste hij hen, ieder bij zijn naam noemend. Hij verliet het klooster en nam enkele broden mee. Hij betrad een hol, sloot de deur ervan, stopte de kieren dicht met aarde en sprak met niemand. Wanneer hij iets nodig had, dan sprak hij op zaterdag of zondag door een klein raampje, maar andere dagen bracht hij door in vasten en gebed en in strenge onthouding. En hij keerde terug naar het klooster op vrijdag aan de vooravond van de naamdag van St. Lazarus; want op die dag eindigt de veertigdaagse vasten, die begint op de maandag na de Fjodorweek en eindigt op de vrijdag voor

St. Lazarusdag. De Heilige Week is ingesteld om te vasten vanwege het lijden van de Heer. Bij zijn terugkeer kuste Feodosij zijn broeders, zoals hij gewoon was, en vierde met hen Palmzondag. Toen Pasen kwam vierde hij die dag zoals altijd met veel plechtigheid, maar werd toen ziek. Op de vijfde dag van zijn ziekte, toen het avond was geworden, liet hij zich naar de binnenplaats dragen; de broeders nu legden hem op een slee en plaatsten hem recht tegenover de kerk. Hij beval hen alle monniken te roepen; de broeders sloegen op de simandron en allen verzamelden zich. Hij sprak tot hen: “Mijn broeders, mijn vaders, mijn kinderen, ik ga nu van jullie weg, omdat de heer mij toen ik in het hol aan het vasten was, te kennen heeft gegeven  dat ik deze wereld zou verlaten. Wie willen jullie als abt hebben, opdat ik hem mijn zegen geef?” Maar zij zeiden hem: “U bent vader voor ons allen, laat degene die u zelf wenst vader en abt over ons zijn en we zullen hem gehoorzamen, zoals ook u.” Onze Feodosij sprak echter: ”Zonder jullie van mij af en benoem wie jullie willen, behalve twee broeders, Nikola en Ignatij; verkies van de overigen echter, wie jullie willen, van de oudsten tot de jongsten”. Nadat ze hem aangehoord hadden, trokken ze zich iets terug naar de kerk, overlegden en stuurden twee broeders naar hem, die het volgende zeiden: “Benoem hem die God wenst en uw heilige gebed, hem die u lief is”. En Feodosij zei tot hen: ”Als jullie van mij een abt willen aannemen, dan zal ik niet handelen volgens mijn eigen goeddunken maar naar Gods beschikking”; en hij benoemde voor hen de priester Jakov. Maar dit was niet naar de zin van de broeders en ze zeiden dat hij niet in hun klooster was ingekleed. Want Jakov was samen met zijn broer Paul vanuit Letets gekomen. De broeders vroegen hem liever de cantor Stefan te benoemen, die toen een leerling van Feodosij was, en zeiden: ”Hij is opgegroeid onder uw hand en heeft bij u gediend, geef ons hem.” En Feodosij sprak tot hen: ”Zie ik had Jakov op bevel van God benoemd, maar jullie willen je eigen wil doen.” En gehoor gevend aan hun wens stelde hij Stefan als abt over hen aan. Hij zegende Stefan en zei tot hem: ”Mijn zoon, zie ik geef dit klooster aan je over, hoed er zorgvuldig over en houd vast aan hetgeen ik in de diensten heb ingesteld. Wijzig de tradities en regels van het klooster niet, maar doe alles overeenkomstig de wet en de regel van het klooster. Hierna tilden de broeders hem op, droegen hem naar zijn cel en legden hem op bed. Op de zesde dag, terwijl hij ernstig ziek was, kwam Svjatoslav met zijn zoon Gleb bij hem op bezoek. Toen ze bij hem zaten zei sprak Feodosij tot hen: ”Ziet

Ik verlaat deze wereld en ik vertrouw dit klooster aan u toe om het te behoeden, in geval dat er wanorde heerst. En de abtsstaf draag ik over aan Stefan, komt u voor hem op”. De vorst kuste hem, beloofde voor het klooster te zorgen en verliet hem. Toen de zevende dag was aangebroken en hij steeds zwakker werd, riep hij Stefan en de broeders bij zich en sprak hun als volgt toe: “Na mijn heengaan van deze wereld, wanneer God behagen in mij schept en mij zal hebben aangenomen, wanneer het klooster standhoudt en er monniken blijven komen, weet dan dat God mij heeft aangenomen. Maar wanneer na mijn dood het klooster in verval raakt door verminderde toeloop van monniken en door gebrek, dan weten jullie dat God geen behagen in mij schept. En toen hij dit zei huilden de monniken, zeggende: “Vader, bid voor ons tot God; want wij weten dat God uw werk niet zal verachten.” De broeders waakten die nacht bij hem en op de achtste dag , de tweede zaterdag na Pasen, om twee uur in de middag, beval hij zijn geest in Gods handen. Het was 3 mei, in het elfde jaar van de indictie. De monniken weenden om hem. Feodosij had bepaald dat hij begraven zou worden in de crypte, waar hij veel arbeid had verricht, met de volgende woorden: “Begraaf mijn lichaam in de nacht”, wat zij ook deden. Toen de avond was aangebroken, namen de broeders zijn lichaam op en legden hem in de crypte, na een processie met gezangen en kaarsen, op plechtige wijze en tot lof van onze Heer Jezus Christus.

Terwijl Stefan de leiding had over het klooster en de vrome kudde, die Feodosij had samengebracht, straalden deze monniken als lichtbakens over Rusland. Sommigen waren streng in het vasten, anderen in het waken, weer anderen in het knielen. Ook waren er die om de andere dag of om de twee dagen vastten, of leefden op water en brood, of die slechts gekookte of zelfs rauwe groente aten. Levend in liefde onderwierpen de jongeren zich aan de ouderen en waagden het niet in hun aanwezigheid te spreken, maar gedroegen zich steeds nederig en gehoorzaam. Zo ook koesterden de ouderen liefde voor de jongeren, vermaanden en troostten hen als beminde zonen.

Wanneer een broeder in een zonde verviel, troostten ze hem en deelden drie of vier monniken de boete van die ene als teken van hun liefde; zo groot was de liefde en onthouding van deze kloostergemeenschap. Wanneer een monnik het klooster verliet, hadden alle broeders hierover groot verdriet. Ze stuurden iemand achter de broeder aan en vroegen hem naar het klooster terug te keren. Vervolgens gingen ze naar de igumen, bogen voor hem, smeekten om zijn zegen en namen de broeder met vreugde op in het klooster. Zo hadden zij lief, zo onthielden zij zich en zo vastten zij. Ik zal enkele uitzonderlijke mannen uit hun midden noemen.

Als eerste de priester Demjan, die een zo strenge vaster en asceet was, dat hij tot zijn dood slechts op water en brood leefde. Als men een ziek kind, lijdend aan een of andere kwaal, naar het klooster bracht, of als een volwassene, die leed aan een ziekte, naar het klooster kwam en zich wendde tot de zalige Feodosij, gebood deze Demian een gebed uit te spreken voor de zieke; en terstond nadat hij een gebed had uitgesproken en een zalving had verricht, verkregen zij die bij hem kwamen genezing. Toen hij zelf ziek was geworden en op sterven lag, kwam een engel tot hem in de gestalte van Feodosij en beloofde hem het koninkrijk der hemelen voor zijn werken. Hierna kwam Feodosij met de broeders bij hem en zette zich bij hem neer. In zijn verzwakte toestand keek hij de igumen aan en zei: “Vergeet niet, igumen, wat u mij beloofd hebt”. De grote Feodosij begreep dat hij een visioen gehad had en zei hem: “Broeder Demian, wat ik beloofd heb, zal gebeuren”. Toen sloot hij de ogen en beval zijn geest in Gods handen. De abt en de broeders begroeven zijn lichaam.

Zo was er ook een andere broeder, Jeremia genaamd, die zich de kerstening van het Russische land herinnerde. God had hem de gave van de toekomstvoorspelling verleend. Als hij iemand in gepeins verzonken zag wees hij hem heimelijk terecht en vermaande hij hem zich te hoeden voor de duivel. Als een broeder het plan opvatte om het klooster te verlaten en hij zag hem, dan ging hij naar hem toe, keurde de gedachte van die broeder af en troostte hem. Wanneer hij iemand iets zei, goed of slecht, kwam het woord van de starec uit.

Er was ook een andere starec, Matfej genaamd, die helderziend was. Toen hij eens in de kerk op zijn plaats stond en zijn ogen opsloeg, keek hij naar zijn broeders, die aan weerszijden van het koor stonden te zingen. En hij zag een duivel om hen heen lopen, vermomd als Lech en gehuld in een mantel, die in een plooi van de jas een plant droeg die klit wordt genoemd. En terwijl deze duivel langs de broeders liep, nam hij uit zijn schoot een klit en wierp die naar een willekeurige broeder. Wanneer de bloem dan vastklitte aan aan een van de zingende monniken, bleef die maar even en zijn geest verzwakte. Hij bedacht een voorwendsel, verliet de kerk, ging naar zijn cel en viel in slaap om pas in de kerk terug te keren tijdens het slotgezang. Maar als de duivel de klit wierp naar een andere monnik en de klit hechtte niet dan bleef deze staan en zong vurig door tot het einde van de dienst. Toen hij dit zag vertelde de starec het aan zijn medebroeders. Een ander keer zag de starec het volgende: nadat hij zoals gewoonlijk de metten had bijgewoond, gingen de broeders voor zonsopkomst terug naar hun cel, maar ging hij zelf later de kerk uit. Alleen lopend ging hij onder de houten gong zitten om uit te rusten, want zijn cel was wat verder van de kerk verwijderd. Toen zag hij een menigte  vanaf de poort komen en zijn ogen opslaand zag hij dat een van hen op een varken zat en dat de anderen naast hem liepen. De starec sprak tot hen: “Waar gaan jullie heen”. En degene die op het varken zat zei: “Achter Michail Tolbekovich aan”. De starec sloeg een kruisteken en keerde terug naar zijn cel. Toen het licht was geworden kreeg de starec een ingeving en zei tegen de portier: “Ga vragen of Michail in zijn cel is”. En ze zeiden hem dat deze kort daarvoor, na de metten, over de omheining was gesprongen. En de starec vertelde de abt en de broeders van zijn visioen. Tijdens het leven van deze starec overleed Feodosij, werd Stefan abt en na hem Nikon, en de starec leefde nog steeds. Eens toen hij de ochtenddienst bijwoonde en zijn ogen opsloeg omdat hij de abt Vader Nikon wilde zien, ontwaarde hij een ezel, die stond op de plaats van de igumen en begreep dat de abt nog niet was opgestaan. Zo heeft de starec ook vele andere visioenen gehad en hij stierf op hoge ouderdom in dit klooster.

Er was ook een andere monnik, Isakij genaamd. Toen hij nog in de wereld was, in het seculiere leven, was hij rijk. Want hij was koopman, geboren in Toropets. Hij besloot monnik te worden. Hij gaf zijn bezittingen aan behoeftigen en kloosters, ging naar de grote Antonij in het holenklooster en verzocht deze hem monnik te maken. Antonij nam hem aan, hulde hem in een monnikspij en gaf hem de naam Isakij, want zijn eigen naam was ‡ern’. Deze Isakij nam een strenge leefwijze aan: hij hulde zich in een haren kleed en liet een bok kopen en ontdeed die van de vacht. De vacht trok hij aan over het haren kleed, zodat die, nog vochtig, op hem droogde. In het holenklooster liet hij zich opsluiten in een verlaten gang, in een kleine cel van ongeveer vier el en daar bad hij in tranen tot God. Zijn voedsel bestond uit hostiebrood, en dat om de dag. Water dronk hij met mate. De grote Antonij bracht hem zijn voedsel, dat hij hem aanreikte door een raampje met de grootte van een hand. Zo kreeg hij zijn eten. En dat deed hij zeven jaar lang, zonder daglicht te zien en zonder languit te kunnen liggen, want slechts zittende genoot hij soms een weinig slaap. En eens, toen de avond was aangebroken, begon hij naar gewoonte buigingen te maken en psalmen te zingen, tot middernacht; en toen hij moe was ging hij op zijn stoel zitten. Toen hij dan zoals gewoonlijk zat en de kaars had uitgedoofd, begon er plotseling in de cel een licht te schijnen dat zo fel was als de zon en de ogen van een mens verblindde. En twee schone jonge mannen kwamen naar hem toe met een gelaat, stralend als de zon  en zeiden tegen hem: ”Isaki, wij zijn engelen, zie,  Christus komt tot je, val neer en buig voor hem”. Maar hij begreep niet dat het werk van de duivel was en vergat het kruisteken te maken. Hij stond op en viel op zijn knieën voor de duivelskunstenarij, als voor Christus. De duivels schreeuwden: “Je bent nu van ons, Isaki”. Ze voerden hem naar zijn cel, lieten hem zitten en zetten zich rond hem neer. De cel en de gang van de crypte waren vol duivels. En een van hen, die Christus werd genoemd, zei: “Neem fluiten, goesli en tamboerijnen en speel en  Isaki zal voor ons dansen.En de duivels grepen de fluiten, de goesli en de tamboerijnen  en begonnen met hem te spelen. En nadat ze hem hadden afgemat lieten ze hem half dood achter en gingen weg na hem bespot te hebben. De volgende dag, toen het licht was geworden en de tijd was gekomen voor het eten van het heilig brood, kwam Antonij zoals gewoonlijk naar het raampje en zei: “De Heer Zegene je, vader Isaki”. En er kwam geen antwoord. Antonij zei: “Zie, hij is al overleden”. En hij liet Feodosij en de broeders in het klooster roepen. En nadat ze de dichtgemaakte ingang hadden uitgegraven, tilden ze hem op, in de veronderstelling dat hij dood was, droegen hem naar buiten en legden hem voor de crypte neer. Toen ze zagen dat hij hij nog leefde, zei igumen Feodosij: “Dit moet door duivelskunstenarij gebeurd zijn”. Ze legden hem op een draagbaar, terwijl Antonius voor hem zorgde.

Rond deze tijd gebeurde het dat Izjaslav uit Polen kwam; hij was kwaad geworden op Antonij vanwege Vseslav.  En ’s nachts liet Svjatoslav Antonij  naar ‡ernigov brengen. Antonij kwam in ‡ernigov aan en werd aangetrokken door de de Boldiny heuvels. Hij groef er een onderaardse cel uit en vestigde zich daar. En daar staat op de Boldiny heuvels het klooster van de heilige Moeder Gods, tot op de huidige dag. Toen Feodosij vernam dat Antonij naar ‡ernigov was gevlucht, kwam hij met zijn broeders, nam Isaki op en bracht hem naar zijn eigen cel. En hij verzorgde hem, want zijn lichaam was zodanig verzwakt dat hij niet de kracht had om zich op zijn andere zij te draaien, noch om te  staan of te zitten. Maar hij lag op ¾¾n zij en bevuilde zich; wormen teelden wierig in de urine en de ontlasting onder zijn lendenen. Maar Feodosij waste en verschoonde hem eigenhandig en hij deed dit bij hem gedurende twee jaar. Het was zeer wonderbaarlijk dat Isaki twee jaar lang slechts lag, geen brood tot zich nam, geen water, geen groente, noch enig ander voedsel, geen woord sprak, maar doof en stom lag, gedurende twee jaar.  Feodosij nu bad voor hem tot God, dag en nacht bad hij voor hem, totdat hij in het derde jaar weer voor het eerst sprak, hoorde, op zijn benen ging staan als een kind en begon te lopen. Hij wilde niet naar de kerk gaan, maar met dwang trokken ze hem daarheen; en zo wenden  ze hem hier geleidelijk weer aan.  En daarna leerden ze hem naar de eetzaal te gaan, zetten hem apart van de broeders neer en legden brood voor hem neer. Maar hij nam het niet, tenzij ze  het hem in handen gaven. Maar Feodosij zei: “Leg het brood voor hem neer, leg het niet in zijn handen, zodat hij het zelf eet”. Maar gedurende een week weigerde hij te eten. Nadat hij zich geleidelijk bewust was geworden van zijn omgeving begon hij van het brood te eten; zo leerde hij te eten en zo bevrijdde Feodosij hem van de intriges van de duivel. Isaki nam weer een strenge onthouding aan. Nadat Feodosij was overleden en Stefan in zijn plaats was gekomen, zei Isaki: “Zie duivel, je hebt me bedrogen, toen ik alleen in mijn kluis zat; maar ik ben niet meer van plan me in een onderaardse kluis op te sluiten; ik zal jou overwinnen door in het klooster te gaan”. En hij hulde zich in een haren hemd en daarover een juten pij en begon zich zonderling te gedragen. Hij begon de koks te helpen door voor de broeders te koken. Als hij als allereerste naar de metten ging stond hij stevig en onbewegelijk. En toen de winter kwam met strenge vorst stond hij met schoenen waarvan de zolen zo doorgesleten waren dat zijn voeten vastvroren aan de vloertegel en hij bewoog zijn voeten niet voordat de metten waren afgelopen. Na de metten ging hij naar de keuken en maakte vuur, water en brandhout klaar voordat de keukenbroeders gearriveerd waren. Maar een van de koks, die eveneens Isaki heette, zei spottend tegen Isaki: “Daar zit een zwarte raaf, ga en pak hem”. Hij nu boog voor hem naar de grond, ging naar de raaf pakte hem en en bracht hem bij de verzamelde koks. Geschrokken vertelden zij het aan de abt en de andere broeders, die respect voor hem kregen. Maar hij, die geen menselijke roem wilde, begon de idioot uit te hangen en rare streken uit te halen zowel met de abt en de monniken als met leken, opdat hij slaag kreeg van de anderen. En hij begon door de wereld te zwerven, zich ook daar gedragend als een dwaas. Hij nam zijn intrek in de onderaardse kluis waarin hij  eerder verbleef, want Antonij was al overleden. Hij verzamelde jonge mannen om zich heen en hulde hen in monnikskleren, zodat hij klappen kreeg zowel van abt Nikon als van de ouders van die jongeren. Maar hij duldde dit allemaal, accepteerde klappen, naaktheid en koude, dag en nacht. Eens op een nacht stak hij de kachel aan in een hutje bij de kluis en de kachel vatte vlam, omdat hij versleten was. De vlammen lekten door de barsten van de kachel. Omdat hij niets had om ze dicht te stoppen, ging hij met zijn blote voeten op de vlammen staan, totdat de kachel gedoofd  was en stapte er toen vanaf. Veel andere verhalen deden over hem de ronde en van sommige was ik ooggetuige. Zo overwon hij de demonen en sloeg even weinig acht op hun verschrikkingen en zinsbegoocherlingen als op vliegen. Want hij zei tegen hen: “Weliswaar hebben jullie mij de eerste keer in de kluis bedrogen, omdat ik geen weet had van jullie intriges en listigheid, maar nu heb ik de steun van de heer Jezus Christus en van mijn God en van het gebed van mijn vader Feodosij en vertrouwend op Christus zal ik jullie overwinnen”. Want vaak vielen de duivels hem lastig en zeiden: “Je bent van ons en je hebt voor ons en onze leider gebogen”. Maar hij zei: “Jullie leider is de antichrist en jullie zijn demonen”. Hij maakte het kruisteken op zijn gelaat en zo verdwenen zij. Soms echter kwamen zij ’s nachts weer bij hem en joegen hem schrik aan in zijn droom. Zij verschenen als een grote menigte, met spaden en houwelen, en zeiden: “We zullen deze kluis uitgraven en deze man hier begraven”. Anderen zeiden: “Vlucht, Isaki, ze willen je levend begraven”. Maar hij sprak tot hen: “Als jullie mensen waren, dan waren jullie bij dag gekomen, maar jullie zijn duisternis en gaan in duisternis en de duisternis zal jullie opslokken”. Hij maakte het kruisteken over hen en zij verdwenen. Op andere momenten trachtten ze hem schrik aan te jagen terwijl ze de gestalte aannamen van een beer, of een wild dier of een os. Soms kropen ze als slangen naar hem toe, soms als padden, muizen en allerlei ander ongedierte. Maar ze konden hem niets doen en zeiden tegen hem: “Isaki, je hebt ons overwonnen”. Hij nu sprak: “De eerste keer hebben jullie mij overwonnen in de gedaante van Jezus Christus en de engelen, wier aanblik jullie niet waardig zijn; maar nu verschijnen jullie naar waarheid in de gestalte van wilde dieren en vee, als slangen en ongedierte die jullie zijn, afgrijselijk en boosaardig om te zien.” En onmiddellijk verlieten de duivels hem en vanaf dat moment had hij geen last meer van demonen. Zoals hij ook zelf verklaarde duurde zijn strijd met hen drie jaar. Daarna begon hij strenger te leven en als onthouding vastte en waakte hij. Nadat hij zo zijn laatste levensjaren had doorgebracht, overleed hij. Hij werd ziek in zijn kluis en ziek droegen ze hem naar het klooster, waar hij op de achtste dag in de Heer overleed. Abt Johannes en de broeders legden zijn lichaam af en begroeven hem.

Zo nu waren de monniken van het klooster Feodosij, die ook na  hun dood stralen als bakens en tot God bidden voor de hier levende broeders, voor de lekenbroeders en voor hen die aalmoezen geven aan het klooster, waarin de monniken tot op heden hun deugdzaam leven leiden, allen in gemeenschap, in gezang, gebed  en gehoorzaamheid, in de glorie van de almachtige God en onder de bescherming van de gebeden van Feodosij, aan wie eeuwige lof toekomt, amen.

In 6583 (1075) begon igumen Stefan met de voltooiing van de kerk van het Holenklooster op haar al bestaande fundament; met het bouwen van het fundament was namelijk Feodosij begonnen en hierop ging Stefan verder tot de bouw in het derde jaar op 11 juli voltooid werd. In dat jaar kwamen Duitse gezanten naar Svjatoslav; Svjatoslav nu toonde hun pronkend zijn rijkdommen.[14] Toen zij de ontelbare hoeveelheid goud, zilver en kostbare gewaden zagen, zeiden ze: “Dat dient tot niets, want het is dode waar. Beter dan dit zijn strijders, want mannen zullen meer dan dit verwerven”.  Zo pronkte Jezechias, koning van de Joden,  ten overstaan van gezanten van de Assyrische koning, maar al zijn rijdommen werden meegenomen naar Babylon; zo ook werd na Svjatoslav’s dood al zijn bezit her en der verstrooid.

In 6584 (1076) gingen Vladimir, zoon van Vsevolod, en Oleg, zoon van Svjatoslav, op  veldtocht om de Lechen te helpen tegen de Tsjechen. Op 27 december van datzelfde jaar overleed Svjatoslav, zoon van Jaroslav,  na een operatie aan  een gezwel. Hij  werd bijgezet in de kerk van de Heilige Verlosser. En op 1 januari nam Vsevolod de troon over.

In 6585 (1077) trok Izjaslav samen met de Lechen ten strijde en rukte Vsevolod tegen hen op. Boris (zoon van Vya¹eslav) vestigde zich op 4 mei in ‡ernigov. Hij regeerde acht dagen en vluchtte toen naar Roman in Tmutorokan’. Vsevolod vertrok naar Volhynië om tegen zijn broer Izjaslav te strijden. Zij sloten vrede. Izjaslav kwam naar Kiëv en vestigde zich daar op 15 juli. Oleg, de zoon van  Svjatoslav was bij Vsevolod in ‡ernigov.

In 6586 (1078) vluchtte Oleg, zoon van Svjatoslav, op 10 april voor Vsevolod naar Tmutorokan’. In hetzelfde jaar werd Gleb, zoon van Svjatoslav in Zavolo¹’e[15]  gedood. Gleb was goed voor de armen en gastvrij voor vreemdelingen en hij beijverde zich ten bate van de kerken; hij had een warm geloof, was zachtmoedig  en mooi van uiterlijk. Zijn lichaam werd op 23 juli bijgezet in ‡ernigov, achter de kerk van de Verlosser. Terwijl nu Svjatopolk, de zoon van Izjaslav,  in zijn plaats in Novgorod zetelde, Jaropolk[16] in Vyëegorod zat en Vladimir[17] in Smolensk, brachten Oleg en Boris de heidenen naar het Russische land en trokken met de Polovtsen tegen Vsevolod ten strijde. Vsevolod rukte tegen hen op tot bij de Soûitsa. De Polovtsen overwonnen Rusland en velen (van de onzen) werden gedood. Ivan ¦iroslavi¹, Tuky, de broer van ‡udin, Porej en veel anderen sneuvelden daar op 25 augustus. Oleg en Boris trokken naar ‡ernigov, zich overwinnaars wanend. Maar ze hebben het Russische land veel kwaad gedaan en christenbloed vergoten, waarvoor God zich op hen zal wreken. Ze zullen zich moeten verantwoorden voor de gedode christenzielen.

Vsevolod ging naar zijn broer Izjaslav in Kiëv en zij kusten elkaar en zetten zich neer.  Vsevolod vertelde hem alles wat was gebeurd en daarop zei Izjaslav: “Broer, treur niet. Zie wat mij allemaal overkomen is. Hebben ze mij niet eerst verdreven  en van mijn bezittingen beroofd. En nogmaals, wat heb ik dan misdaan?Ben ik niet verdreven door jullie, mijn broers? Heb ik niet door andere landen gezworven, beroofd van mijn bezit, zonder iets  kwaads te doen? Nu dan broer, laten we ons niet overgeven aan verdriet. Als ons een aandeel toekomt in het Russische land, dan aan ons beiden. Als we onteigend worden, dan wij beiden. Ik ben bereid mijn leven voor je te geven”. Met deze woorden troostte hij  Vsevolod en hij beval zijn soldaten, van klein tot groot, zich te verzamelen. Hierna trokken  Izjaslav met zijn zoon Jaropolk en Vsevolod met zijn zoon Vladimir op naar ‡ernigov, waar de inwoners zich in de stad hadden verschanst. Maar Oleg en Boris waren daar niet. Omdat de inwoners van ‡ernigov de poorten niet openden, vielen de broers de stad aan. Vladimir viel de oostelijke poort aan van de kant van de beek en slaagde erin de poort te openen. Ze bezetten het buitenste stadsdeel en staken het in brand, terwijl het stadsvolk naar de binnenstad vluchtte. Izjaslav en Vsevolod hoorden toen dat Oleg en Boris tegen hen optrokken. Om hen voor te zijn trokken Izjaslav en Vsevolod Oleg vanuit de stad tegemoet. Oleg echter zei tegen Boris: “Laten we niet ten strijde trekken, we zijn immers niet opgewassen tegen vier vorsten. Laten we daarentegen een verzoek aan onze ooms richten.” Maar Boris antwoordde: “Zie, ik sta paraat, ik zal tegen hen allen in het strijdperk treden.” Hij pochte zeer, niet wetende dat God zich keert tegen trotse mensen, maar aan nederigen genade schenkt, opdat niet de sterke pronkt met zijn kracht. En zij trokken ten strijde. Toen zij op een plaats waren bij het dorp aan de wei van Neûata raakten beide legermachten slaags en was er een vreselijke veldslag. Eerst doodden ze Boris, de zoon van Vya¹eslav, die zo had gesnoefd. Terwijl Izjaslav bij de voetknechten stond, kwam plotseling een  ruiter alleen aanrijden en trof hem met een speer in de schouder. Zo sneuvelde Izjaslav, zoon van Jaroslav. Terwijl de slag voortduurde, ontvluchtte Oleg met een klein gevolg. Hij ontkwam ternauwernood en vluchtte naar Tmutorokan’. Vorst Izjaslav sneuvelde op 3 oktober. Ze namen zijn lichaam op en vervoerden het per boot naar Gorodets[18] en legden het voor de stad neer. De hele stad Kiëv liep uit, hem tegemoet. Hij werd op een slede gelegd; priesters en monniken begeleidden hem met gezang naar de stad. En het gezang was niet te horen in het hevige geween en geweeklaag; want de hele stad Kiëv beweende hem. Jaropolk liep achter hem aan en huilde met zijn druûina: “Vader, mijn vader, hoe lang heb je zonder verdriet op deze wereld geleefd? Je kreeg immers  veel ongeluk van de mensen en van je broers te verduren. Maar nu ben je niet door toedoen van een  broer omgekomen , maar heb je voor een broer je leven gegeven.”. En ze droegen hem ten grave in de kerk van de Heilige Moeder Gods, waar ze hem in een marmeren kist legden.

Izjaslav had een knap gelaat en een imposante gestalte. Hij was goedaardig, verafschuwde de onoprechte en hield van rechtvaardigheid. Er was geen list in hem, maar hij was eerlijk en  vergold geen kwaad met kwaad. Wat de inwoners van Kiëv hem ook hadden aangedaan - ze  hadden hem verjaagd en zijn huis leeggeroofd- hij vergold dit niet met kwaad. Als iemand u zegt: de beul heeft (mensen) afgeslacht, dan heeft niet hij dat gedaan maar zijn zoon. Nogmaals, het waren zijn broers die hem verjoegen en hij trok daarna zwervend door vreemde landen. En toen hij weer op zijn troon zat en Vsevolod op de vlucht bij hem kwam, vergold hij diens kwaad niet met kwaad, maar troostte hij hem met de woorden: “Broer, hoeveel liefde heb je mij getoond, je hebt me naar mijn troon gevoerd en je hebt me je meerdere genoemd. Ik zal dus geen eerdere kwade daden in het geheugen roepen, want jij bent mijn broer en ik de jouwe, en ik zal mijn leven voor je geven”. Zo gebeurde ook. Hij zei immers niet tegen hem: “Hoeveel kwaad hebben jullie beiden  mij aangedaan? En dit is nu ook jou overkomen”. Hij zei niet: “Dit gaat mij niet aan”. Maar hij nam het verdriet van zijn broer op zijn schouder en toonde hiermee zijn grote liefde en vervulde het woord van de apostel, die zei: “Troost de bedroefden”. Werkelijk, als hij op deze wereld enige zonde heeft gepleegd, zal het hem vergeven worden, omdat hij zijn leven gaf voor zijn broer, niet omdat hij een groter gebied verlangde of  grotere rijkdom, maar omwille van de vernedering zijn broer aangedaan. Over zulke mannen zegt immers de Heer: “Dat hij zijn leven geeft voor zijn vrienden”.  Saolomo nu zei: “Broeders komen elkaar in nood te hulp”. Want liefde is het allerhoogst. Zoals ook Johannes zegt: “God is liefde, hij die in liefde verblijft, verblijft in God en God in hem.” Hierin wordt de liefde volmaakt, opdat we een erfenis hebben op de dag des oordeels, opdat, zoals hij is, ook wij zijn in deze wereld. In liefde schuilt geen angst, maar volmaakte liefde verdrijft de angst, omdat angst kwelling in zich draagt. “Hij die vreest is niet volmaakt in liefde. Als iemand zegt: Ik heb God lief, maar ik haat mijn broer, dan is het een leugen. Hoe kan iemand die niet houdt van zijn broer, die hij ziet, wel houden van God, die hij niet ziet? Dit gebod hebben wij van hem,  dat hij die God liefheeft ook zijn broeder liefheeft. Want in de liefde wordt alles volmaakt. Door liefde worden zonden teniet gedaan. Want uit liefde daalde de Heer af naar de aarde en werd hij voor ons zondaars gekruisigd. Nadat hij onze zonden op zich had genomen werd hij aan het kruis genageld en gaf hij ons het kruis voor het verjagen van de duivelse haat. Uit liefde hebben de martelaren hun bloed vergoten voor hun broer, daarmee het gebod van de Heer uitvoerend.

Begin van de regering van Vsevolod in Kiëv.

Vsevolod zette zich neer op de troon van zijn vader en zijn broer en nam de heerschappij over heel Roes’ op zich. Hij stelde zijn zoon Vladimir aan in ‡ernigov en Jaropolk in Vladimir en gaf hem daarbij nog Turov.[19]

In 6587 (1079) trok Roman met de Polovcen op tot bij Voïn.[20] Vsevolod echter hield halt bij Perejaslavl’ en sloot vrede met de Polovcen. Roman keerde terug met de Polovcen  en dezen doodden hem op 2 augustus. Tot op heden liggen zijn beenderen daar, van de zoon van Svjatoslav, de kleinzoon van Jaroslav.  Oleg werd door de Chazaren gevangen genomen. Zij stuurden hem over zee naar Tsar’grad (Constantinopel).[21] Vsevolod stelde Ratibor[22] aan als stadhouder over Tmutorokan’.